সাৰাংশ — অৰ্থনৈতিক ভূগোল : বিষয়বস্তু আৰু সম্পদ
অধ্যায়ৰ মূল ধাৰা
অৰ্থনৈতিক ভূগোল মানৱ ভূগোলৰ এটা প্ৰধান শাখা। সম্পদৰ উৎপাদন, বিতৰণ, উপভোগ আৰু বিনিময়ৰ সৈতে জড়িত মানুহৰ কাৰ্যকলাপ স্থান-কাল আৰু পৰিৱেশৰ ভিত্তিত ইয়াত অধ্যয়ন কৰা হয়। সম্পদ কেৱল প্ৰকৃতিত থকা বস্তু নহয়—মানুহৰ প্ৰয়োজন, জ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ সৈতে তাৰ সম্পৰ্ক আছে। সেয়ে সম্পদৰ ধাৰণা পৰিৱৰ্তনশীল। সম্পদৰ যথাযথ ব্যৱহাৰ, সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষম উন্নয়ন এই অধ্যায়ৰ কেন্দ্ৰীয় বিষয়।
১. অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ সংজ্ঞা আৰু বিষয়বস্তু
ভূগোলৰ দুটা মূল বিভাগ প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ ভূগোল। অৰ্থনৈতিক ভূগোল মানৱ ভূগোলৰ অন্তৰ্গত। মানুহে ক’ত, কেনেদৰে আৰু কিয় উৎপাদন, বাণিজ্য, পৰিবহণ বা উপভোগৰ কাম কৰে আৰু ইয়াৰ পৰিৱেশগত সম্পৰ্ক কি—এইবোৰ ইয়াৰ মূল আলোচনা।
ভূ-প্ৰকৃতি, ভূতাত্ত্বিক গঠন, জলবায়ু, মাটি, পানী, বন আৰু খনিজৰ বিতৰণ ঠাইভেদে পৃথক। ফলত সাৰুৱা সমতলত কৃষি, উপকূলত মাছধৰা-জাহাজ চলাচল, খনিজসমৃদ্ধ অঞ্চলত উদ্যোগ আৰু ঘাঁহনিত পশুপালন বিকশিত হয়। মানৱসৃষ্ট পৰিৱেশৰো পাৰ্থক্য আছে। সকলো অঞ্চলৰ সকলো সম্পদ নথকাত পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰতা আৰু বাণিজ্য গঢ়ে।
২. অধ্যয়নৰ পৰিসৰ: পাঁচটা মূল প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন | কি জানিবলৈ বিচাৰে |
অৰ্থনৈতিক কাৰ্যটো ক’ত অৱস্থিত? | কাৰ্যৰ স্থান আৰু বিতৰণ। |
কাৰ্যটোৰ বৈশিষ্ট্য কি? | কামৰ প্ৰকৃতি, উৎপাদন আৰু কাৰ্যপদ্ধতি। |
আন কি পৰিঘটনাৰ সৈতে জড়িত? | প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱীয় কাৰকৰ সম্পৰ্ক। |
য’ত আছে তাতে কিয় হৈছে? | স্থান নিৰ্বাচনৰ কাৰণ। |
ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে আন ঠাইত হ’লে বেছি ভাল হ’লহেঁতেন নেকি? | বিকল্প স্থান, উপযুক্ততা আৰু উন্নয়নৰ সম্ভাৱনা। |
প্ৰথম তিনিটা প্ৰশ্ন পৰম্পৰাগত অধ্যয়নৰ সৈতে আৰু শেষৰ দুটা আধুনিক অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ বিশ্লেষণৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত। জৰ্জ ছিজহ’ম (George Chisholm)-ক আধুনিক অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ পিতৃস্বৰূপ বুলি পাঠত উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে স্থানবিশেষৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ গতি আৰু দিশ নিৰ্ণয় ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। চি. এফ. জ’নছ আৰু জি. জি. ডাৰ্কেনৱাল্ডে উৎপাদনক্ষম কাৰ্য আৰু পৰিৱেশৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
৩. মানুহৰ অৰ্থনৈতিক বৃত্তি: চাৰিটা ভাগ
বৃত্তি | অৰ্থ | উদাহৰণ |
প্ৰাথমিক | প্ৰকৃতিৰ পৰা সম্পদ আহৰণ। | কৃষি, মাছধৰা, বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ, খনিজ আহৰণ। |
দ্বিতীয়ক | আহৰিত দ্ৰব্য প্ৰযুক্তিৰে ৰূপান্তৰ কৰি ব্যৱহাৰোপযোগী কৰা। | শিল্পোৎপাদন, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, নিৰ্মাণ আৰু পুনৰ নিৰ্মাণ। |
তৃতীয়ক | উৎপাদিত সামগ্ৰী উপভোক্তাৰ ওচৰলৈ নিয়া আৰু সংশ্লিষ্ট সেৱা। | পৰিবহণ, বাণিজ্য, পাইকাৰী-খুচুৰা বিক্ৰী, পৰ্যটন আৰু যোগাযোগ। |
চতুৰ্থক | দ্বিতীয়ক-তৃতীয়ক কাৰ্য অধিক সুচল আৰু ফলপ্ৰসূ কৰা জ্ঞান-ব্যৱস্থাপনা সেৱা। | বেংক-বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান, প্ৰচাৰ মাধ্যম, প্ৰশাসন, শিক্ষা আৰু গৱেষণা। |
৪. অধ্যয়নৰ পদ্ধতি আৰু শাখা
আঞ্চলিক, বিষয় বা পণ্যভিত্তিক, আচৰণগত, নীতি-নিয়মভিত্তিক, তন্ত্ৰ-বিশ্লেষণ আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক পদ্ধতি উল্লেখযোগ্য। আধুনিক ব্যৱহাৰিক অধ্যয়নত পৰিসংখ্যা, ভৌগোলিক তথ্য ব্যৱস্থা (GIS), সূত্ৰ-নিৰ্দেশ বা মডেল আৰু সমস্যা-সমাধান পদ্ধতি ব্যৱহাৰ হয়।
শাখা | অধ্যয়নৰ বিষয় |
কৃষি ভূগোল | কৃষিৰ প্ৰকাৰ, বিতৰণ, পদ্ধতি, শস্য উৎপাদন, সামগ্ৰীৰ বজাৰ আৰু আমদানি-ৰপ্তানি। |
ঔদ্যোগিক ভূগোল | উদ্যোগৰ স্থান-প্ৰকাৰ-বিতৰণ, উৎপাদন, কেঁচামাল, বজাৰ আৰু আমদানি-ৰপ্তানি। |
সম্পদ ভূগোল | সম্পদৰ প্ৰকাৰ-বিতৰণ, উৎপাদন-আহৰণ, সম্পদ-উন্নয়নৰ সম্পৰ্ক, সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনা। |
পৰিবহণ ভূগোল | পৰিবহণৰ প্ৰকাৰ, সম্পদ বিতৰণ, যাতায়াত আৰু কৃষি-উদ্যোগৰ উন্নয়নত পৰিবহণৰ ভূমিকা। |
বজাৰ ভূগোল | বজাৰ স্থাপনৰ প্ৰয়োজন, প্ৰকাৰ-বিতৰণ আৰু সংশ্লিষ্ট সূত্ৰ। |
পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়ন ভূগোল | উন্নয়নৰ প্ৰক্ৰিয়া, পৰিকল্পনা, আঞ্চলিক আৰু উপাদানভিত্তিক উন্নয়ন, বহনক্ষমতা। |
পৰ্যটন ভূগোল | পৰ্যটনৰ প্ৰকাৰ, বিকাশ, পৰিকল্পনা আৰু পৰ্যটন ব্যৱস্থাৰ উন্নয়ন। |
অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ সকলো শাখাই সম্পদ ভূগোলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। কাৰণ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন সম্পদৰ মান, পৰিমাণ আৰু ব্যৱহাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। পৰিৱেশৰ ক্ষতি নকৰাকৈ উন্নয়নৰ বাবে বহনক্ষম উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
৫. সম্পদৰ অৰ্থ, উপকাৰিতা আৰু মানুহৰ ভূমিকা
মানুহৰ জীৱনধাৰণ আৰু কল্যাণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বস্তু বা গুণ সম্পদ। বায়ু, পানী, সূৰ্যৰ ৰশ্মি, মাটি, গছ-গছনি, জীৱ-জন্তু, খনিজ, ফল-মূল আৰু শস্য মানুহৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে। অৰ্থনীতিবিদ জিমাৰমানৰ মতে সম্পদৰ দুটা মূল গুণ কাৰ্যকাৰিতা (Functionality) আৰু উপকাৰিতা (Utility)। সম্পদ ব্যৱহাৰে মানুহৰ কল্যাণ আৰু আৰ্থ-সামাজিক উৎকৰ্ষ সাধন কৰিব লাগে।
প্ৰকৃতি, মানুহ আৰু সমাজ-সংস্কৃতি তথা বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃক্ৰিয়াই সম্পদ সৃষ্টি কৰে। মানুহ একে সময়তে সম্পদৰ উৎপাদক আৰু উপভোক্তা। কেঁচামাল ব্যৱহাৰোপযোগী কৰা, নতুন উপযোগিতা আৱিষ্কাৰ কৰা আৰু প্ৰযুক্তি উন্নত কৰাত মানুহৰ জ্ঞান-কৌশল মুখ্য। সেয়ে শিক্ষিত, দক্ষ আৰু সুস্বাস্থ্যৰ মানুহ নিজেই মানৱ সম্পদ।
৬. সম্পদ পৰিৱৰ্তনশীল: নিষ্ক্ৰিয় সামগ্ৰী আৰু প্ৰতিৰোধক
ধাৰণা | অৰ্থ আৰু উদাহৰণ |
নিষ্ক্ৰিয় বা নিৰপেক্ষ সামগ্ৰী (Neutral Stuff) | বৰ্তমান মানুহৰ উপকাৰ বা অপকাৰ নকৰা সামগ্ৰী। শক্তি হিচাপে ব্যৱহাৰ আৱিষ্কাৰৰ আগতে খনিজ তেলক এনে সামগ্ৰী বুলি বিবেচনা কৰা হৈছিল। |
প্ৰতিৰোধক (Resistance) | মানুহৰ অপকাৰ সাধন কৰা অৱস্থা বা সামগ্ৰী; অনুৰ্বৰ মাটি, বানপানী-জৰ্জৰ অঞ্চল। |
সম্পদলৈ ৰূপান্তৰ | জ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰে নিষ্ক্ৰিয় বা প্ৰতিৰোধকক উপযোগী কৰিব পাৰি। দামোদৰ নদীত বান নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে বান্ধ, জলবিদ্যুৎ আৰু জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা ইয়াৰ উদাহৰণ। |
পৰিৱৰ্তনশীলতা | এক বস্তু ঠাই-কাল, চাহিদা আৰু প্ৰযুক্তিভেদে সম্পদ, নিষ্ক্ৰিয় বা অপকাৰী হ’ব পাৰে। সামাজিক পৰিৱৰ্তনে আহৰণ আৰু ব্যৱহাৰো সলনি কৰে। |
৭. সম্পদ আৰু সম্পত্তিৰ পাৰ্থক্য
বিষয় | সম্পদ | সম্পত্তি |
মূল অৰ্থ | কাৰ্যকাৰিতা-উপকাৰিতাৰে মানুহৰ কল্যাণ সাধন কৰা বস্তু বা গুণ। | বিনিময় মূল্য থকা সীমিত আৰু হস্তান্তৰযোগ্য বস্তু। |
বজাৰ মূল্য | থাকিবও পাৰে, নাথাকিবও পাৰে। | অৰ্থনৈতিক বিনিময় মূল্য থাকে। |
উদাহৰণ | বায়ু, সূৰ্যৰ ৰশ্মি, জ্ঞান, স্বাস্থ্য, শিক্ষা, ভূগৰ্ভৰ সম্পদ, ভূমি। | ভূমি, ঘৰ, যন্ত্ৰপাতি, কোম্পানিৰ অংশ। |
সম্পৰ্ক | সকলো সম্পদ সম্পত্তি নহয়। | বজাৰ মূল্য থাকিলেও ক্ষতিকৰ ব্যৱহাৰত কোনো সামগ্ৰী কল্যাণমূলক সম্পদ নহ’ব পাৰে। |
পাঠত উপযোগী সম্পত্তিৰ ক্ষেত্ৰত ‘সম্পত্তি সম্পদ, কিন্তু সকলো সম্পদ সম্পত্তি নহয়’ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে; লগে লগে বিষ বা ক্ষতিকৰ ৰাসায়নিকৰ বজাৰ মূল্য থাকিলেও মানৱকল্যাণবিৰোধী ব্যৱহাৰত সম্পদ নহয় বুলি ব্যতিক্ৰমো দেখুৱাইছে। উত্তৰত কেৱল বজাৰ মূল্যৰ সলনি কাৰ্যকাৰিতা-উপকাৰিতাৰ কথাও লিখিব।
৮. সম্পদৰ শ্ৰেণীবিভাজন: ভিত্তিভেদে পৃথক ভাগ
শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তি | ভাগ | সংজ্ঞা আৰু উদাহৰণ |
সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়া | প্ৰাকৃতিক | প্ৰকৃতিৰ বুকুত সৃষ্টি: বায়ু, পানী, মাটি, বন, খনিজ, নদী। গোটা-জুলীয়া-গেছীয় আৰু ধাতৱ-অধাতৱ ৰূপত থাকে। |
সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়া | মানৱসৃষ্ট | মানুহে নিৰ্মাণ কৰা ঘৰ, ৰাস্তা, জলসিঞ্চন নলা, যন্ত্ৰপাতি, কাগজ, কাপোৰ আৰু যানবাহন। |
সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়া | মানৱ | সম্পদৰ উৎপাদক মানুহৰ শিক্ষা, জ্ঞান, কৰ্মদক্ষতা, স্বাস্থ্য আৰু কৌশল। |
গঠন | জীৱীয় | জীৱ থকা সম্পদ: উদ্ভিদ, প্ৰাণী, মাছ, শস্য। |
গঠন | অজীৱীয় | নিৰ্জীৱ: মাটি, শিল, বায়ু, পানী, কয়লা, তেল, গেছ আৰু খনিজ। |
উপলব্ধি / স্থায়িত্ব | নৱীকৰণযোগ্য | ব্যৱহাৰৰ পাছতো নৱীকৰণ বা পুনৰপূৰণ সম্ভৱ: সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু, পানী, বন, শস্য। |
উপলব্ধি / স্থায়িত্ব | অনৱীকৰণযোগ্য | পাঠৰ সময়সীমাত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰা আৰু ক্ষয়শীল: কয়লা, খনিজ তেল, গেছ, লোহা, তাম, সোণ আদি খনিজ। |
মালিকীস্বত্ব | ব্যক্তিগত | নিজৰ ভূমি-সম্পত্তিৰ লগতে স্বাস্থ্য, চৰিত্ৰ, শিক্ষা আৰু দক্ষতা। |
মালিকীস্বত্ব | জাতীয় | দেশৰ অধীনৰ ভূমি, ৰাস্তা, নদী, দলং, বন, অভয়াৰণ্য, শিক্ষানুষ্ঠান আৰু প্ৰশাসন; কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান উদাহৰণ। |
মালিকীস্বত্ব | আন্তৰ্জাতিক | সমগ্ৰ বিশ্বৰ কল্যাণৰ সম্পদ: বায়ুমণ্ডল, সাগৰ-মহাসাগৰ আৰু সংশ্লিষ্ট সম্পদ; আন্তৰ্জাতিক নিয়মৰ অধীনত ব্যৱহাৰ। |
বিতৰণ | চিৰবিৰাজমান | বহু ঠাইত বিস্তৃত: সূৰ্যৰ ৰশ্মি, বায়ু। |
বিতৰণ | স্থানিক | বিশেষ ঠাইত কেন্দ্ৰীভূত: কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, লোহা, ইউৰেনিয়াম, বিশেষ উদ্ভিদ বা শস্য। |
একে সম্পদ বিভিন্ন ভিত্তিত একাধিক শ্ৰেণীৰ হ’ব পাৰে। গছ এজোপা প্ৰাকৃতিক, জীৱীয় আৰু নৱীকৰণযোগ্য; মালিকীস্বত্বভেদে ব্যক্তিগত বা জাতীয় হ’ব পাৰে। সোণ প্ৰাকৃতিক, অজীৱীয় আৰু অনৱীকৰণযোগ্য। কয়লা-খনিজ তেলৰ উৎস জীৱীয় হ’লেও বৰ্তমান অৱস্থাত নিৰ্জীৱ হোৱা বাবে পাঠত অজীৱীয় হিচাপে ধৰা হৈছে।
প্ৰাকৃতিক সম্পদক মানুহে ৰূপান্তৰ কৰি কাগজ, কাপোৰ, প্লাষ্টিক বা আন সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰে; এইবোৰ মানৱসৃষ্ট। নিজৰ প্ৰচুৰ কেঁচামাল নাথাকিলেও শিক্ষা-দক্ষতা-প্ৰযুক্তিৰে উন্নতি কৰিব পৰা জাপান, ছুইজাৰলেণ্ড, টাইৱান, ছিংগাপুৰ আৰু দক্ষিণ কোৰিয়াৰ উদাহৰণ পাঠত আছে। মানৱসৃষ্ট সম্পদ আৰু মানৱ সম্পদ একে নহয়।
৯. নৱীকৰণযোগ্য মানে অবিনাশী নহয়
পুনৰ সৃষ্টি সম্ভৱ হ’লেও বন-প্ৰাণীৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰ, বাসস্থান ধ্বংস আৰু আন কাৰণে প্ৰজাতি চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হ’ব পাৰে। মাছৰ প্ৰজনন আৰু পুনৰুৎপাদনৰ সীমা অতিক্ৰম কৰিলেও মাছৰ অভাৱ হয়। খনিজ ধাতু নতুনকৈ প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰিলেও পুৰণি লোহা আদি পুনৰাৱৰ্তনেৰে বহুদিন ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। নবীকৰণ আৰু পুনৰাৱৰ্তন পৃথক প্ৰক্ৰিয়া।
১০. সম্পদ সংৰক্ষণৰ অৰ্থ আৰু প্ৰয়োজন
বিনাশ আৰু অপব্যৱহাৰ নকৰাকৈ সম্পদৰ সম্ভাৱ্য পূৰ্ণ ব্যৱহাৰ আৰু ভৱিষ্যতৰ বাবে উপলব্ধতা নিশ্চিত কৰাই সম্পদ সংৰক্ষণ। ইয়াৰ অৰ্থ সম্পদ ব্যৱহাৰ নকৰি কেৱল সাঁচি থোৱা নহয়। খনিজ তেল সংৰক্ষণ মানে অপচয় ৰোধ কৰি যথাযথভাৱে দীৰ্ঘদিন ব্যৱহাৰ কৰা। সংৰক্ষণ সকলো শ্ৰেণীৰ সম্পদৰ বাবেই প্ৰয়োজন।
সকলো সম্পদ সকলো ঠাইত সমানে নাই আৰু বহু অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ সীমিত।
জনসংখ্যা, উদ্যোগ, যানবাহন আৰু বিলাসী চাহিদা বৃদ্ধিয়ে সম্পদৰ ব্যৱহাৰ বঢ়ায়।
আহৰণ-ব্যৱহাৰত মাটি, পানী আৰু বায়ু প্ৰদূষণ আৰু পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য নষ্ট হয়।
বন ধ্বংসই বাসস্থান আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস কৰে; উদ্ভিদ-প্ৰাণী ৰক্ষাৰ আঁচনি প্ৰয়োজন।
অসমৰ ঔষধি উদ্ভিদ আৰু বনপ্ৰাণীৰ বহু প্ৰজাতি হ্ৰাস পোৱাৰ উদাহৰণ পাঠত আছে; নল-গাহৰি, শিহু, সোণালী বান্দৰ, বনৰীয়া ম’হ আদি সংৰক্ষণৰ বিষয়।
কৃষিভূমিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষা, মাছৰ পুনৰুৎপাদনৰ সময় মানি আহৰণ আৰু শক্তি-সম্পদৰ মিতব্যয়ী ব্যৱহাৰ বহনক্ষম উন্নয়নৰ অংশ।
১১. সম্পদ সংৰক্ষণৰ আঠটা পদ্ধতি
পদ্ধতি | ব্যাখ্যা আৰু উদাহৰণ |
বিকল্প সম্পদৰ সন্ধান | আহৰণ চলি থাকোঁতেই বিকল্পৰ গৱেষণা; কয়লা-তেল-গেছৰ সলনি সৌৰ, জলবিদ্যুৎ, বায়ু আৰু জৈৱ শক্তিৰ ব্যৱহাৰ। |
পুনৰাৱৰ্তন | ব্যৱহৃত বা বৰ্জিত বস্তু পুনৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ; পলিথিন, প্লাষ্টিক, কাগজ আৰু লোহা। |
অভিযোজন / নৱপ্ৰচলন | গৱেষণা-উদ্ভাৱনেৰে ব্যৱহাৰোপযোগী ৰূপ; ক্ষতিকৰ ৰাসায়নিকৰ সলনি জৈৱ সাৰ আৰু জৈৱ কীটনাশকৰ প্ৰসাৰ। |
বৰ্জিত দ্ৰব্যৰ পৰিমাণ হ্ৰাস | প্ৰক্ৰিয়াকৰণত আৱৰ্জনা কমোৱা, পুনৰাৱৰ্তন-পুনঃব্যৱহাৰ; পেলনীয়া কাঠেৰে কুটীৰ শিল্প। |
জ্ঞান-শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ | সুচল উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰৰ শিক্ষা; অপচয়ৰ বিৰুদ্ধে জনসচেতনতা। |
সংৰক্ষণ আইনৰ কাৰ্যকৰীকৰণ | কটকটীয়া আইন আৰু সঠিক ৰূপায়ণ। |
সম্পদৰ ভঁৰালৰ সঠিক মূল্যায়ন | মজুতৰ পৰিমাণ জানি আহৰণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বিকল্পৰ পৰিকল্পনা। |
ভৱিষ্যৎ প্ৰয়োজন নিৰ্ধাৰণ | বৰ্তমান ব্যৱহাৰ আৰু জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ভিত্তিত চাহিদা গণনা; অপব্যৱহাৰ ৰোধ আৰু বিকল্পৰ উন্নয়ন। |
১২. সংৰক্ষণৰ সৈতে জড়িত সংস্থা আৰু তাৰিখ
সংস্থা / দিন | ভূমিকা আৰু পাঠৰ তথ্য |
IUCN | International Union for Conservation of Nature; ১৯৪৮-ত প্ৰতিষ্ঠাৰ কথা পাঠত উল্লেখ। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, সম্পদ আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ অধ্যয়ন-গৱেষণা-সংৰক্ষণ। পাঠত UNESCO-ৰ প্ৰথম সঞ্চালক জুলিয়ান হাক্সলীৰ প্ৰচেষ্টাৰ কথাও আছে। |
WWF for Nature | World Wide Fund for Nature; প্ৰকৃতি আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ আন্তৰ্জাতিক উদ্যোগ। |
World Conservation Monitoring Centre | বিশ্ব সংৰক্ষণ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ; সম্পদ-জীৱবৈচিত্ৰ্য সম্পৰ্কীয় কাম। |
ভাৰতৰ পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয় | পৰিৱেশ-সম্পদ সংৰক্ষণৰ চৰকাৰী নীতি, আইন আৰু কাৰ্যসূচী। |
ভাৰতীয় বন গৱেষণা আৰু শিক্ষা সংস্থা | Indian Council of Forestry Research and Education; পাঠত ১৯৮৬-ত গঠনৰ কথা উল্লেখ। |
বেচৰকাৰী সংগঠন | Centre for Science and Environment, Greenpeace India, Wildlife Trust of India; অসম বিজ্ঞান সমিতি আৰু আৰণ্যক আদি। |
৫ জুন | বিশ্ব পৰিৱেশ দিৱস—সচেতনতা বৃদ্ধি। |
পৰীক্ষাৰ উত্তৰত সঘনাই গুলিয়াব পৰা কথা
উত্তৰত শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তি প্ৰথমে লিখিব। জীৱীয়-অজীৱীয় গঠনভিত্তিক, নৱীকৰণযোগ্য-অনৱীকৰণযোগ্য স্থায়িত্বভিত্তিক আৰু ব্যক্তিগত-জাতীয়-আন্তৰ্জাতিক মালিকীস্বত্বভিত্তিক। সকলো বজাৰ মূল্য থকা বস্তুৰ কল্যাণমূলক উপকাৰিতা নাথাকিবও পাৰে। নৱীকৰণযোগ্য মানে অপচয় কৰিব পৰা নহয়; সংৰক্ষণ মানে ব্যৱহাৰ বন্ধ কৰা নহয়। উদাহৰণ দি এই পাৰ্থক্যসমূহ ব্যাখ্যা কৰিব।