সাৰাংশ — ভাৰত আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য

অধ্যায়ৰ মূল কথাভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য একে উৎস বা একে জনগোষ্ঠীৰ সৃষ্টি নহয়। সিন্ধু সভ্যতা, বৈদিক পৰম্পৰা, বিভিন্ন নৃগোষ্ঠী, ধৰ্ম, ভাষা আৰু বহিৰাগত প্ৰভাৱৰ মিলনে ইয়াক সমৃদ্ধ কৰিছে। ইয়াৰ দুটা কেন্দ্ৰীয় বৈশিষ্ট্য সাংস্কৃতিক বহুত্ববাদ আৰু বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত একতা। উত্তৰ-পূব আৰু অসমতো বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ স্বকীয় পৰম্পৰা আৰু পাৰস্পৰিক আদান-প্ৰদানে সংমিশ্ৰিত সংস্কৃতি গঢ়ে। সাহিত্য, স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা, সংগীত-নৃত্য, ধৰ্ম আৰু দৈনন্দিন লোকজীৱন এই ঐতিহ্যৰ উৎস।১. প্ৰাচীন উৎস: সিন্ধু আৰু বৈদিক সভ্যতাপৰ্ব সময় / মূল তথ্য সাংস্কৃতিক অৱদান
সিন্ধু সভ্যতা পাঠমতে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ সহস্ৰাব্দত উন্নত নাগৰিক সভ্যতাৰ বিকাশ; হৰপ্পা-মহেঞ্জোদাৰো ইয়াৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ। পূব সীমা গাংগেয় উপত্যকাৰ মীৰাটৰ আলমগীৰপুৰলৈ বিস্তৃত। পশুপতি সদৃশ মূৰ্তি, শিৱলিংগ সদৃশ সামগ্ৰী, স্বস্তিক চিহ্নৰ মোহৰ, মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি; গঁড়-ইউনিকৰ্ণ আদি প্ৰাণীৰ চিহ্ন। কিছুমান ধাৰণাৰ পাছৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতিত প্ৰভাৱ আছিল বুলি ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰে।
ঋকবৈদিক / আদি বৈদিক যুগ আনুমানিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৫০০–১০০০। ঋগ্বেদৰ ৰচনা; ধৰ্ম, সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰাচীন লিখিত আধাৰ।
পৰৱৰ্তী বৈদিক যুগ আনুমানিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০–৬০০। যজুৰ্বেদ, সামবেদ, অথৰ্ববেদ; ব্ৰাহ্মণ, আৰণ্যক আৰু উপনিষদ; শেষফালে ৰামায়ণ-মহাভাৰত ৰচনাৰ আৰম্ভণি হোৱা বুলি অনুমান। আৰ্য সংস্কৃতি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পৰা দক্ষিণৰ সুদূৰ অঞ্চললৈ সম্প্ৰসাৰিত। পাঠত অষ্ট্ৰিক, মংগোলীয়, দ্ৰাবিড় আৰু আৰ্য আদি গোষ্ঠীৰ অৱদান আৰু সংমিশ্ৰণৰ কথা আছে। এই নৃগোষ্ঠী-শ্ৰেণীবিভাগ পাঠৰ ঐতিহাসিক আলোচনাৰ ভাষা। অষ্ট্ৰিকসকলৰ সৈতে ধানখেতি, কুঁহিয়াৰৰ পৰা গুড়, কপাহৰ সূতা-কাপোৰ, সেন্দূৰ-হালধি আৰু কিছুমান আচাৰৰ অৱদান সংযুক্ত কৰা হৈছে। এক গোষ্ঠীয়ে আনৰ বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত অঞ্চলভেদে স্বকীয় ৰূপ গঢ়ে।২. ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বৈশিষ্ট্যসংমিশ্ৰণ আৰু সমন্বয়: প্ৰাচীন স্থানীয় সংস্কৃতিৰ সৈতে আৰ্য, বৌদ্ধ, জৈন, খ্ৰীষ্টীয়, ইছলাম আৰু আন পৰম্পৰাৰ আদান-প্ৰদান। গ্ৰীক, শক, হুন, তুৰ্কী-আফগান, মোগল, পৰ্তুগীজ, ওলন্দাজ, ফৰাচী আৰু ব্ৰিটিছৰ আগমনেও প্ৰভাৱ পেলায়।
ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতা আৰু উদাৰতা: নতুন বিশ্বাস-দৰ্শন, ব্যাখ্যা আৰু মতবিৰোধৰ প্ৰতি স্থান। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত বৌদ্ধ-জৈন ধৰ্মৰ বিকাশ ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ।
অশোকৰ দ্বাদশ মুখ্য শিলালিপি: কেৱল নিজৰ ধৰ্মৰ প্ৰশংসা কৰি আন ধৰ্ম হীন বুলি নক’ব; সকলো ধৰ্মৰ সাৰ গ্ৰহণ আৰু সমন্বয়ৰ পথ অনুসৰণ কৰিব।
সাংস্কৃতিক বহুত্ববাদ: এক সমাজত বিভিন্ন স্বকীয় সংস্কৃতিৰ অস্তিত্ব, সংৰক্ষণ আৰু বিকাশৰ প্ৰতি সমান শ্ৰদ্ধা।
বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত একতা: ভাষা, ধৰ্ম, অঞ্চল আৰু অৰ্থনীতিৰ পাৰ্থক্যৰ মাজতো ঐক্যবোধ। নেহৰুৰ ‘ভাৰত সন্ধান’ (Discovery of India)-এ এই ভাবনা জনপ্ৰিয় কৰে।
একতাৰ আধাৰ: হিন্দুধৰ্মৰ বহুত্ববাদী ধাৰা, সাংস্কৃতিক উদাৰতা, বিভিন্ন যুগৰ ৰাজনৈতিক একতা, ৰামায়ণ-মহাভাৰতৰ উমৈহতীয়া কাহিনী আৰু আন্তঃআঞ্চলিক যোগাযোগ।
ভূগোলৰ ভূমিকা: উৰ্বৰ কৃষিভূমি, সম্পদ আৰু যাতায়াতৰ সুবিধাই বাহিৰৰ সৈতে সম্পৰ্ক গঢ়ে; বিচ্ছিন্ন আৰু দুৰ্গম অঞ্চলত সংস্কৃতিৰ ৰূপ পৃথক হয়।ভাষা-জনজাতিৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত পাঠত পুৰণি পিয়ল আৰু তালিকাৰ তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। সেইবোৰক সংশ্লিষ্ট সময়ৰ তথ্য হিচাপে পঢ়িব; বৰ্তমানৰ সংখ্যা বুলি ব্যৱহাৰ নকৰিব।৩. সাহিত্য: জ্ঞান আৰু মূল্যবোধৰ আধাৰক্ষেত্ৰ গ্ৰন্থ / ব্যক্তি / উদাহৰণ
ধৰ্ম-দৰ্শন চাৰি বেদ, ব্ৰাহ্মণ, আৰণ্যক, উপনিষদ, ৰামায়ণ, মহাভাৰত, গীতা, পুৰাণ; বেদাংগ ছটা—জ্যোতিষ, ব্যাকৰণ, ছন্দ, নিৰুক্ত, কল্প আৰু শিক্ষা।
ৰাজনীতি আৰু চিকিৎসা কৌটিল্যৰ অৰ্থশাস্ত্ৰ; চৰক সংহিতা আৰু সুশ্ৰুত সংহিতা।
সাহিত্য আৰু ইতিহাস কালিদাস, শূদ্ৰক, বাণভট্ট; কল্হনৰ ৰাজতৰংগিণী; দক্ষিণৰ সংগম সাহিত্য।
দাৰ্শনিক আৰু বিজ্ঞানী কপিল, পতঞ্জলি, গৌতম, বাদৰায়ণ, কণাদ, জৈমিনি, ৰামানুজ, মাধৱাচাৰ্য; আৰ্যভট্ট, বৰাহমিহিৰ, ব্ৰহ্মগুপ্ত, ভাস্কৰাচাৰ্য আদি।
মানৱীয় আদৰ্শ ‘সত্যমেৱ জয়তে’—মুণ্ডক উপনিষদ; ‘অহিংসা পৰম ধৰ্ম’—মহাভাৰত; ‘জননী জন্মভূমিশ্চ স্বৰ্গাদপি গৰীয়সী’—ৰামায়ণ; ‘বসুধৈৱ কুটুম্বকম্’—মহোপনিষদ। এই সাহিত্যই সত্য, অহিংসা, মানৱতা, পৰিয়াল-সমাজ, জ্ঞান আৰু বিশ্বভ্ৰাতৃত্বৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰে। শিক্ষা, পিতৃ-মাতৃ-গুৰু-অতিথিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা, ধৰ্মবিশ্বাস, কৰ্মফল, মোক্ষ আদি ধাৰণাত ইয়াৰ প্ৰভাৱ আছে। সংস্কৃতৰ বহু গ্ৰন্থ আঞ্চলিক ভাষালৈ অনূদিত আৰু কাহিনীসমূহ মৌখিক পৰম্পৰা, নাম-কীৰ্তন আৰু সামাজিক আচাৰত প্ৰৱেশ কৰে।৪. ভাৰতীয় স্থাপত্যবিভাগ / শৈলী মূল বৈশিষ্ট্য আৰু উদাহৰণ
ধৰ্মীয় স্থাপত্য মঠ-মন্দিৰ আৰু স্তূপ; শিলাময় গুহা আৰু অজন্তাৰ শিলকটা গুহা-মন্দিৰ।
লৌকিক স্থাপত্য প্ৰাসাদ বা মহল, স্মৃতিসৌধ বা মকবৰা আৰু মিনাৰ। ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাই নিৰ্মাণ সম্ভৱ কৰে।
নাগৰ শৈলী উত্তৰ ভাৰতৰ মন্দিৰ; শিখৰ অৰ্ধবৃত্তাকাৰ ৰূপৰ।
দ্ৰাবিড় শৈলী দক্ষিণ ভাৰতৰ মন্দিৰ; ওপৰ অংশ বা বিমান আয়তাকাৰ স্তৰৰে ক্ৰমে সৰু হৈ যোৱা ৰূপ।
ৱেছৰ শৈলী নাগৰ আৰু দ্ৰাবিড় বৈশিষ্ট্যৰ সংমিশ্ৰণ; বিন্ধ্য-কৃষ্ণা অঞ্চলৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে যুক্ত।
মন্দিৰৰ সজ্জা সহযোগী শিখৰ, দেৱ-দেৱী আৰু প্ৰাণীৰ মূৰ্তি, কাৰিকৰী আৰু শাস্ত্ৰীয় নিয়মৰ ব্যৱহাৰ।
পৰৱৰ্তী ধাৰা তুৰ্কী-আফগান আৰু মোগল যুগত পাৰ্চী প্ৰভাৱ। তাজমহল ইয়াৰ উজ্জ্বল উদাহৰণ।
বিশ্ব ঐতিহ্যৰ উদাহৰণ সাঁচীৰ স্তূপ, অজন্তাৰ গুহা আৰু তাজমহল—পাঠত UNESCO-তালিকাভুক্ত স্থাপত্য হিচাপে উল্লেখ। ৫. ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যসিন্ধু যুগৰে পৰা পোৰামাটি, শিল, ব্ৰঞ্জ, তাম, ৰূপ, সোণ আদি সামগ্ৰীৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ ধাৰা আছে। দেহৰ অনুপাত, দ্বিভংগ-ত্ৰিভংগ-চতুৰ্ভংগ ভংগী, পোছাক-অলংকাৰ আৰু মুখৰ অনুভূতি প্ৰকাশ ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য। বুদ্ধ, মহাবীৰ, হিন্দু দেৱ-দেৱী, যক্ষ-যক্ষিণী, জীৱ-জন্তু আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতীকৰ মূৰ্তি আছে। অশোক স্তম্ভৰ সিংহমূৰ্তি আৰু বুদ্ধ-জীৱনৰ সৈতে হাতী, পদুম আদিৰ প্ৰতীক জড়িত।শিল্পকলা মূল বিশেষত্ব
গান্ধাৰ উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চল; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথমৰ পৰা খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকা মানলৈ। গ্ৰীক-ৰোমান কলা-কৌশলৰ প্ৰভাৱত বুদ্ধমূৰ্তি।
মথুৰা নিজস্বভাৱে বিকশিত; পাছত গান্ধাৰ প্ৰভাৱ আৰু গুপ্ত যুগত উৎকৰ্ষ।
অমৰাৱতী খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ পৰা কেইবাশ বছৰ প্ৰচলিত; সাতবাহনৰ পৃষ্ঠপোষকতা। ৬. ভাৰতীয় চিত্ৰকলাবিভাগ / পৰম্পৰা মূল কথা
দেৱাল চিত্ৰ বৃহৎ দেৱাল বা গুহাত; অজন্তা (মহাৰাষ্ট্ৰ), বাঘ (মধ্যপ্ৰদেশ), চিত্তনাভাচল আৰু আন্নামালাই (তামিলনাডু)। বৌদ্ধ, জৈন, হিন্দু বিষয়; অজন্তা বিশ্ববিখ্যাত।
ক্ষুদ্ৰাকাৰ চিত্ৰ দশম শতিকাৰ পৰা তালপাত, সাঁচিপাত, পাট-কাপোৰ আদি পুথিৰ বিষয়বস্তু বুজাবলৈ সৰু ছবি।
চিত্ৰকলাৰ ষড়ংগ আকৃতি, জোখ-মাখ বা অনুপাত, অনুভূতি প্ৰকাশ, কলাত্মক উপস্থাপন, সাদৃশ্য জ্ঞান আৰু তুলিকা ব্যৱহাৰৰ নিয়ম।
ৰং আৰু পদ্ধতি হালধি, সেন্দূৰ, শিলিখা, কেঁচু আদি প্ৰাকৃতিক উপাদানৰ পৰা ৰং; পাছলৈ ৰঙীন পুথিচিত্ৰৰ বিকাশ।
মোগল যুগ আকবৰ, জাহাংগীৰ আৰু ছাহজাহানৰ পৃষ্ঠপোষকতা। পাদছাহনামা, তুতিনামা, জাহাংগীৰনামা, দাস্তান-ই-আমিৰ, বাবুৰৰ স্মৃতিকথা আদি সচিত্ৰ পুথি। ফাৰ্চী ৰীতিত ৰামায়ণ-মহাভাৰতৰ ছবিও।
চিত্ৰৰ বিষয় ৰজা-দৰবাৰ, যুদ্ধ, চিকাৰ, বাগিচা, ফুল, গছ-লতা আৰু জীৱ-জন্তু। মোগল চিত্ৰত পাৰ্চী প্ৰভাৱ। ৭. সংগীত, ধ্ৰুপদী নৃত্য আৰু যোগবিদ্যাসামবেদৰ স্তোত্ৰ উদ্গাতা পুৰোহিতে সুৰেৰে পাঠ কৰাৰ ধাৰা ভাৰতীয় সংগীতৰ প্ৰাচীন উৎস। গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰাই ইয়াক আগবঢ়ায়। মোগল যুগতো সংগীতৰ বিকাশ হয়। বাঁহী, পেঁপা, চেহনাই, ঢোল, তবলা, নাগাৰা, খোল, মৃদংগ, বীণা, চিতাৰ, চাৰিন্দা আদি বাদ্য লোক আৰু ধ্ৰুপদী সংগীতত ব্যৱহৃত হয়।ভৰত মুনিৰ নাট্যশাস্ত্ৰ আনুমানিক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ৰ পৰা খ্ৰীষ্টীয় ২০০ৰ ভিতৰত ৰচিত; নাটক, সংগীত আৰু নৃত্যৰ নিয়ম প্ৰায় ৬,০০০ শ্লোকত বৰ্ণিত।স্বীকৃত ধ্ৰুপদী নৃত্য অঞ্চল
কথাকলি কেৰালা
মোহিনী আট্টম কেৰালা
ভৰতনাট্যম তামিলনাডু
কুচিপুড়ী আন্ধ্ৰপ্ৰদেশ
ওডিছী ওড়িশা
কথক উত্তৰ ভাৰত
সত্ৰীয়া অসম
মণিপুৰী মণিপুৰ মহৰ্ষি পতঞ্জলিয়ে আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাত যোগসূত্ৰ সংকলন কৰি যোগবিদ্যাক সুশৃংখল ৰূপ দিয়ে। যোগৰ লক্ষ্য শাৰীৰিক, মানসিক আৰু আধ্যাত্মিক উৎকৰ্ষ; ই জীৱন-যাপনৰো প্ৰণালী। অষ্টাংগ যোগৰ আঠটা অংগ—যম, নিয়ম, আসন, প্ৰাণায়াম, প্ৰত্যাহাৰ, ধাৰণা, ধ্যান আৰু সমাধি। ২০১৫-ৰ পৰা ২১ জুন আন্তৰ্জাতিক যোগ দিৱস পালনৰ কথা পাঠত উল্লেখ আছে।৮. উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল: উমৈহতীয়া পৰিচয় আৰু বৈচিত্ৰ্যউত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল নামটো ঔপনিৱেশিক যুগত উদ্ভাৱিত। অঞ্চলৰ ৰাজ্যসমূহৰ নিজা ইতিহাস-সংস্কৃতি আছে; উত্তৰ-পূব পৰিষদৰ পৰিসৰত ছিকিমো অন্তৰ্ভুক্ত। অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ-বৰাক উপত্যকাৰ সমতলৰ চাৰিওফালে পাহাৰ আৰু বহিঃসীমান্ত থকাত যাতায়াতৰ বাবে অসমৰ বিশেষ স্থান আছে। আহোম যুগত বিবাহ-সম্পৰ্ক, দূত, বিপদত সহায় আৰু সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানে পাহাৰ-ভৈয়ামৰ বন্ধন গঢ়িছিল।সমাজ / অঞ্চল বিশেষ বৈশিষ্ট্য
নাগালেণ্ড বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ স্বকীয় গীত-নৃত্য-বাদ্য। ডিচেম্বৰৰ প্ৰথম দহদিন হৰ্ণবিল উৎসৱ; ধনেশ পখীৰ নামে নামকৰণ। ৰাণী গাইডিনলুৰ হেৰাকা আন্দোলনে পৰম্পৰাগত ধৰ্ম-সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ চেষ্টা কৰে।
মণিপুৰ মেইটেই সমাজত চৈতন্যপন্থী বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ; কৃষ্ণলীলা আৰু ৰাস-আধাৰিত মণিপুৰী নৃত্য। একাংশৰ প্ৰকৃতি-উপাসনাও আছে।
ত্ৰিপুৰা হিন্দুধৰ্ম আৰু বংগীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱৰ সৈতে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সংমিশ্ৰণ।
মেঘালয় খাছি, গাৰো, জয়ন্তীয়াৰ খ্ৰীষ্টীয় প্ৰভাৱ আৰু পৰম্পৰাগত বিশ্বাস; মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজ ব্যৱস্থা; ঝুম খেতি।
মিজোৰাম মিজো মানে পাহাৰৰ বাসিন্দা; একাধিক জনগোষ্ঠীৰ উমৈহতীয়া নাম। সংখ্যাগৰিষ্ঠ খ্ৰীষ্টীয়; চেৰাও নৃত্য। ১৯৭৩-ৰ পৰা চাপচাৰ কুট পুনৰ পালনৰ উদ্যোগ।
অৰুণাচল প্ৰদেশ স্থানীয় দেৱ-দেৱীৰ লগতে ডনিপল বা চন্দ্ৰ-সূৰ্য উপাসনা; হিন্দু, খ্ৰীষ্টীয় আৰু বৌদ্ধ পৰম্পৰা।
পাহাৰীয়া জীৱন ঝুম খেতি, পৰম্পৰাগত গাঁৱ-প্ৰশাসন, বোৱা-কটা, থলুৱা সাজ-পোছাক, খাদ্য-পানীয়, বাঁহ-কাঠ-খেৰৰ ঘৰ আৰু চাংঘৰ। প্ৰকৃতিৰ কঠিন পৰিৱেশে সাহস-পৰিশ্ৰমৰ ধাৰা গঢ়ে। উত্তৰ-পূবৰ সকলো জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্ম বা সমাজব্যৱস্থা একে নহয়। খ্ৰীষ্টীয়, হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু প্ৰকৃতিবাদী বিশ্বাসৰ সহাৱস্থান আছে; আধুনিক ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছতো বহু সমাজে পৰম্পৰাগত নৃত্য-গীত-উৎসৱ সংৰক্ষণ কৰিছে।৯. অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন আৰু ভাষাব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সম্পদ, দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে যোগাযোগ আৰু প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যই বিভিন্ন সময়ত প্ৰব্ৰজনকাৰী, ব্যৱসায়ী, তীৰ্থযাত্ৰী আৰু শাসকক আকৰ্ষণ কৰে। ভাৰতৰ বৃহৎ নৃগোষ্ঠীৰ উপাদান অসমত মিলিত হয়; আৰ্য-অনাৰ্য আৰু বিভিন্ন জাতি-জনজাতিৰ অৱদানত সংমিশ্ৰিত সংস্কৃতি গঢ়ে। প্ৰাচীন নাম প্ৰাগজ্যোতিষ আৰু কামৰূপৰ উল্লেখ ৰামায়ণ, মহাভাৰত, বিষ্ণুপুৰাণ, কালিকাপুৰাণ, যোগিনী তন্ত্ৰ, হিউৱেন চাঙৰ টোকা আৰু ৰাজকীয় লিপিত আছে। ‘অসম’ নামৰ উৎস সম্পৰ্কে আ-চাম আৰু বড়ো শব্দ হা-চোম আদি বিভিন্ন মত পাঠত উল্লেখিত।বৰ্মন, শালস্তম্ভ, পাল, কামতা আৰু কোঁচৰ ৰাজত্বত সংস্কৃত আৰু সংস্কৃতজাত অসমীয়া চৰকাৰী কামত ব্যৱহৃত হয়। আহোমে প্ৰথমে নিজা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিলেও পাছত অসমীয়াও গ্ৰহণ কৰে। আধুনিক অসমীয়া ভাষা অৰুণোদই আলোচনীৰ যোগেদি বিকশিত হয়।১০. অসমীয়া সাহিত্য: ৰচয়িতা আৰু ৰচনাপৰ্ব / ৰচয়িতা ৰচনা আৰু অৱদান
দশম–চতুৰ্দশ শতিকা চৰ্যাপদ—বৌদ্ধ সহজযানৰ গীত; পাছত হেম সৰস্বতী, ৰুদ্ৰ কন্দলী, হৰিবৰ বিপ্ৰ, কবিৰত্ন সৰস্বতী, মাধৱ কন্দলীৰ পদ্য সাহিত্য।
মাধৱ কন্দলী কছাৰী ৰজা মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণ অসমীয়ালৈ অনুবাদ। উত্তৰ ভাৰতীয় ভাষাসমূহৰ ভিতৰত অসমীয়াত প্ৰাৰম্ভিক ৰামায়ণ অনুবাদৰ বিশেষত্ব পাঠত উল্লেখ আছে।
শংকৰদেৱ কীৰ্তন; অংকীয়া নাট পত্নীপ্ৰসাদ, কালিয়দমন, কেলিগোপাল, ৰুক্মিণীহৰণ, পাৰিজাত হৰণ, ৰামবিজয়; বৰগীত; চিহ্নযাত্ৰাৰ নাট্য ঐতিহ্য আৰু বৃন্দাবনী বস্ত্ৰ।
মাধৱদেৱ নামঘোষা, গুৰুজনাদ্বয়ৰ বৰগীত পৰম্পৰা; চোৰধৰা, পিম্পৰা গুচোৱা আদি ঝুমুৰা।
বৈকুণ্ঠনাথ ভট্টদেৱ কথাগীতা, ভাগৱত কথা, ৰত্নাৱলী কথা; অসমীয়া গদ্য সাহিত্যৰ সূচনাত মুখ্য ভূমিকা।
শাক্ত সাহিত্য পীতাম্বৰ কবি, দুৰ্গাবৰ কায়স্থ, সুকবি নাৰায়ণ, মনকৰ আদি; দেৱী মনসা, পদ্মা, সতী বেউলা বিষয়ক কাহিনী।
গোবিন্দ মিশ্ৰ পদ গীতা—ষোড়শ শতিকাৰ জনপ্ৰিয় ধৰ্মগ্ৰন্থ।
বুৰঞ্জী সাহিত্য আহোম ৰজা আৰু ডা-ডাঙৰীয়াৰ পৃষ্ঠপোষকতাত প্ৰথমে আহোম ভাষাত; ষোড়শ শতিকাৰ পৰা অসমীয়াতো। দেওধাই, তুংখুঙীয়া, কছাৰী, জয়ন্তীয়া, ত্ৰিপুৰা, পদ আৰু পাদশাহ বুৰঞ্জী আদি।
আধুনিক যুগ আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনেৰীৰ ১৮৪৬-ৰ অৰুণোদই—অসমৰ প্ৰথম বাৰ্তালোচনী; ভাষাৰ আধুনিক ৰূপ আৰু ইউৰোপীয় সাহিত্যৰ আৰ্হি গ্ৰহণ। ১১. অসমৰ ধৰ্মীয় ঐতিহ্যঅসমত শাক্ত, শৈৱ, বৈষ্ণৱ আৰু সৌৰ পৰম্পৰাৰ লগতে ইছলাম, খ্ৰীষ্টীয়, জৈন, বৌদ্ধ, শিখ আৰু জনজাতীয় ধৰ্মৰ উপস্থিতি আছে। কামাখ্যা শক্তিপীঠৰ খ্যাতি, শংকৰদেৱ-মাধৱদেৱৰ নৱবৈষ্ণৱ ভক্তি, হাজোৰ পোৱামক্কা আৰু বিভিন্ন শাসকৰ ধৰ্মীয় পৃষ্ঠপোষকতা এই সহাৱস্থানৰ উদাহৰণ।খ্ৰীষ্টীয় ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ প্ৰথমভাগত ইছলামৰ আগমনৰ তথ্য আছে। স্বৰ্গদেউ গদাধৰ সিংহৰ দিনত অসমলৈ অহা তুৰ্কী চুফী সাধক চাহ মিলান ‘আজানপীৰ’ নামে জনাজাত। তেওঁ ৰচনা কৰা জিকিৰ আৰু জাৰি অসমৰ জনপ্ৰিয় ধৰ্মীয় সংগীত। পাঞ্জাৱৰ ৰঞ্জিত সিংহৰ নিৰ্দেশত মানৰ আক্ৰমণৰ সময় সহায়লৈ অহা শিখ সৈন্যৰ একাংশ অসমত থাকি অসমীয়া ভাষা-সংস্কৃতি গ্ৰহণ কৰে। টাইফাকে, টাইখামতি, খাময়াং, তুৰুং, আইতন আৰু শ্যাম গোষ্ঠীৰ মাজত বৌদ্ধ পৰম্পৰা আছে।১২. অসমৰ পুথিচিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যক্ষেত্ৰ উদাহৰণ আৰু মনত ৰাখিবলগীয়া তথ্য
পুথিচিত্ৰ ষোড়শ শতিকাৰ পৰা উত্তৰ ভাৰতীয় ক্ষুদ্ৰাকাৰ ৰীতি আৰু সত্ৰীয়া সৃষ্টিৰে সংযুক্ত ৰজাঘৰীয়া পৰম্পৰা। সাঁচিপতীয়া আনন্দলহৰী, হস্তীবিদ্যাৰ্ণৱ, চিত্ৰ ভাগৱত, গীত গোবিন্দ, কুমৰ হৰণ, শংখচূড় বধ, লৱ-কুশৰ যুদ্ধ আদি।
উপাদান আৰু বৈশিষ্ট্য থলুৱা প্ৰাকৃতিক ৰং; প্ৰথমে একৰঙী পটভূমি, পাছত ছবি; ৰজাৰ প্ৰতিমূৰ্তি, জীৱ-জন্তু, খালি ঠাইত ফুল-লতা। ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া, ক’লা ৰঙৰ প্ৰাধান্য; কিছুমান চিত্ৰত শাৰীৰিক অনুপাততকৈ বৰ্ণময়তা আৰু সজ্জা মুখ্য।
হস্তীবিদ্যাৰ্ণৱ সুকুমাৰ বৰকাইথৰ ৰচনা; হাতীৰ ছবি অঁকা চিত্ৰকৰ দিলবৰ আৰু দোচাই।
ভাস্কৰ্যৰ ঠাই তেজপুৰৰ দ-পৰ্বতীয়া, বামুণী পাহাৰ, মদনকামদেৱ, আমবাৰী, ডবকা, গোৱালপাৰাৰ পাগলাটেক, সূৰ্য পাহাৰ, বৰগংগা, নুমলীগড়, দেওপানী, হোজাই, ডিব্ৰুগড়, শুক্ৰেশ্বৰ, মংগলদৈ।
দ-পৰ্বতীয়া দুৱাৰৰ তোৰণৰ গংগা-যমুনা মূৰ্তি; গুপ্ত যুগৰ খ্ৰীষ্টীয় ষষ্ঠ শতিকা মানৰ নিৰ্মাণ বুলি ধৰা হয়।
মদনকামদেৱ মৈথুন মূৰ্তি, নৰ-নাৰী, জীৱ-জন্তু, ভৈৰৱ, সূৰ্য, বিষ্ণু আদি; কিছুমান পণ্ডিতে তান্ত্ৰিক উদ্দেশ্যৰ ব্যাখ্যা আগবঢ়ায়।
সামগ্ৰী শিলৰ উপৰি হাতীদাঁত, ধাতু আৰু কাঠ; দেৱী, শিৱ, বিষ্ণু, গণেশ, সূৰ্য, গঁড়, ঘোঁৰা, হাতী, সিংহ আদিৰ মূৰ্তি। ১৩. অসমৰ স্থাপত্যনিৰ্মাণ / বিষয় বিশেষত্ব
আহোম ৰাজপ্ৰাসাদ ৰংপুৰৰ ৰংঘৰ, কাৰেংঘৰ আৰু গড়গাঁৱৰ তলাতল ঘৰ। তলাতল ঘৰৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ ৰুদ্ৰসিংহৰ দিনত; ৰাজেশ্বৰ সিংহ আৰু উত্তৰাধিকাৰীয়ে সম্পূৰ্ণ কৰে।
ৰংঘৰ ৰঙালী বিহু আৰু খেল-ধেমালি চাবলৈ; চালখন খেলনাৱৰ আৰ্হিত।
মন্দিৰ কামাখ্যা, উগ্ৰতাৰা, উমানন্দ, নৱগ্ৰহ, শিৱদ’ল, জয়দ’ল, দেৱীদ’ল, ফাকুৱাদ’ল, বিষ্ণুদ’ল, হাজোৰ হয়গ্ৰীৱ মাধৱ, শুক্ৰেশ্বৰ, নেঘেৰিটিং, দেৰগাঁও আৰু বিশ্বনাথৰ শিৱমন্দিৰ।
মন্দিৰৰ গঠন নাগৰ বা ৱেছৰ ৰীতি; গৰ্ভগৃহ আৰু মণ্ডপ দুটা অংশ; অৰ্ধবৃত্তাকাৰ বা দীঘলীয়া শিখৰ। ইটা-শিলৰ গাঁথনি।
শিলৰ দলং নামদাং, দৰিকা আৰু দিনজানৰ শিলৰ সাঁকো।
কৰাল গাঁথনিৰ মিশ্ৰণ তৈয়াৰত বৰালি মাছ, কণী, বৰা চাউল আদি থলুৱা উপাদান।
চাংৰুং ফুকন মঠ-মন্দিৰ, ৰাস্তা-ঘাট, প্ৰাসাদ আদি নিৰ্মাণৰ জোখ-মাখ আৰু চোৱাচিতাৰ দায়িত্ব; সংশ্লিষ্ট নথি চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী। ১৪. লোক-সংস্কৃতি আৰু বিহুলোক-সংস্কৃতি মানে কেৱল মঞ্চৰ নৃত্য নহয়। মৌখিক ভাষা-সাহিত্য, গীত-নৃত্য-বাদ্য, সাজ-পোছাক, অলংকাৰ, খাদ্য, ঘৰ, কৃষি-পশুপালন, মাছধৰা, বাঁহ-বেতৰ কাম, বিশ্বাস, সামাজিক আচাৰ আৰু উৎসৱ সকলো ইয়াৰ অংশ। সাধাৰণ মানুহে প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ আনুষ্ঠানিক প্ৰশিক্ষণ নোহোৱাকৈ শিকে। সমাজৰ সুখ-দুখ, শ্ৰম-বিনোদন আৰু জীৱনবোধ ইয়াত প্ৰকাশ পায়।বিহু সময় মুখ্য আচাৰ আৰু তাৎপৰ্য
ব’হাগ / ৰঙালী চ’তৰ শেষ দিনৰ পৰা ব’হাগৰ প্ৰথম কেইদিন; সংক্ৰান্তি বা দোমাহী গৰু বিহুত কৃষিৰ সহায়ক গৰুক মাহ-হালধিৰে গা ধুওৱা, নতুন পঘা, ধূপ-জাগ; মানুহ বিহুত নতুন কাপোৰ, জ্যেষ্ঠক সেৱা। হুঁচৰি, জেং বিহু, মুকলি বিহু; প্ৰেম-যৌৱন-প্ৰকৃতিৰ উৎসৱ।
কাতি / কঙালী আহিনৰ শেষ দিন ব্ৰত-উপবাস আৰু সন্ধিয়াৰ চাকি; তুলসীৰ তল, পথাৰ, কিছুমান সমাজত সিজুগছৰ তল আৰু আকাশবন্তি। কৃষি আৰু আধ্যাত্মিক বিশ্বাসৰ সংযোগ।
মাঘ / ভোগালী মকৰ সংক্ৰান্তি; আগৰ নিশা উৰুকা ডেকাই ভেলাঘৰ-মেজি সাজে; ভোজ, চুঙাপিঠা-তিলপিঠা-লাড়ু। পুৱা মেজি জ্বলাই অগ্নিক তিল-মাহ নিবেদন; দধি-সান্দহ-পিঠা-জলপান। শস্য আৰু খাদ্যৰ প্ৰাচুৰ্যৰ উৎসৱ। ব’হাগৰ সাতদিনক গৰু, মানুহ, গোঁসাই, কুটুম, চেনেহী, মেলা আৰু চেৰা বিহু বুলিও কোৱা হয়; অঞ্চলভেদে নাম-পদ্ধতি ভিন্ন। বড়ো-বাথৌ, ৰাভা, মিচিং, দেউৰী, তিৱা আদি সমাজৰ স্বকীয় গীত, সাজ আৰু পৰম্পৰাই বিহুক সমৃদ্ধ কৰে। বড়োৰ বাগৰুম্বা-বাৰদৈশিখলা, ৰাভাৰ ফাৰকান্তি আৰু কাৰ্বি-তিৱাৰ নৃত্য লোকজ বৈচিত্ৰ্যৰ উদাহৰণ।বিহু আগতে কৃষি, গাঁৱ আৰু ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতে যুক্ত আছিল। ঔপনিৱেশিক কালত একাংশ সম্ভ্ৰান্তই মুকলি বিহুৰ সমালোচনা কৰিলেও প্ৰগতিশীলসকলে ইয়াৰ বিকাশৰ পক্ষে মাত মাতে। আধুনিক কালত মঞ্চ, প্ৰতিযোগিতা আৰু গণ-আয়োজন বৃদ্ধি পোৱাত পূৰ্বৰ কিছুমান বৈশিষ্ট্য সলনি হৈছে।১৫. লোকসংগীত আৰু ওজাপালিধাৰা বিষয় / বিশেষত্ব
বিভিন্ন লোকগীত বিয়ানাম, আইনাম, ধাইনাম, ধেমেলীয়া নক্সাগীত, টোপনি নিয়াবৰ নিচুকনি, কামৰূপী, গোৱালপৰীয়া, টোকাৰী, দেহবিচাৰ, নাওখেলৰ গীত, চেৰা ঢেকী আদি।
বিয়ানাম বৰ-কইনা নোওৱা, দৈয়ন দিয়া, দৰা আদৰা আৰু বিভিন্ন বিবাহ আচাৰত পৃথক গীত।
কামৰূপী, গোৱালপৰীয়া আৰু টোকাৰী সুখ-দুখ, দেহৰ ক্ষণস্থায়িত্ব, ঈশ্বৰ চিন্তা আৰু দেৱ-দেৱীৰ প্ৰশস্তি। গোৱালপৰীয়াত থলুৱা কিংবদন্তি, হাতী আৰু ম’হ ধৰাৰ বিষয়ো আছে।
সন্মানিত শিল্পী খগেন মহন্ত, ৰামেশ্বৰ পাঠক আৰু প্ৰতিমা পাণ্ডে বৰুৱা—সংগীত নাটক অকাডেমিৰ বঁটাৰে সন্মানিত; প্ৰতিমা পাণ্ডে বৰুৱা পদ্মশ্ৰীও লাভ কৰে।
ওজাপালি দৃশ্য-শ্ৰব্য লোকানুষ্ঠান; ব্যাস ওজা আৰু সুকনান্নী ওজা দুটা ধাৰা। প্ৰথমটোত ৰামায়ণ-মহাভাৰত, দ্বিতীয়টোত মনসা বিষয়ক গীত। কামৰূপ-নলবাৰী-বৰপেটাত প্ৰচলিত; দৰঙৰ ঢুলীয়া ওজাপালিও জনপ্ৰিয়।
আন লোকনৃত্য দৰঙৰ ঢেপাঢুলীয়া, বৰঢুলীয়া, দেওধনী; নামনি অসমৰ ভোৰতাল আৰু থিয়নাম; উজনিৰ ঝুমুৰ।
সংৰক্ষণৰ উপায় দৈনন্দিন মানুহৰ কাম-আচাৰ আৰু অনুষ্ঠান পৰ্যবেক্ষণ, প্ৰজন্মান্তৰৰ জ্ঞান লিপিবদ্ধ কৰা আৰু স্বকীয় ৰূপৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা। ১৬. তাৰিখ আৰু সময়সীমা: একেলগে মনত ৰাখকসময় বিষয়
খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ সহস্ৰাব্দ পাঠমতে সিন্ধু উপত্যকাৰ নাগৰিক সংস্কৃতিৰ বিকাশ
খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৫০০–১০০০ ঋকবৈদিক যুগ
খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০–৬০০ পৰৱৰ্তী বৈদিক যুগ
খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকা বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মৰ বিকাশ
খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকা অশোকৰ ধৰ্মীয় উদাৰতাৰ শিলালিপি
খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০–খ্ৰীষ্টীয় ২০০ নাট্যশাস্ত্ৰৰ আনুমানিক ৰচনাকাল
খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকা পাঠমতে পতঞ্জলিৰ যোগসূত্ৰ সংকলন
খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকা অসমৰ বৰ্মন বংশৰ প্ৰতিষ্ঠা
খ্ৰীষ্টীয় ষষ্ঠ শতিকা দ-পৰ্বতীয়াৰ ভাস্কৰ্যৰ আনুমানিক কাল
দশম–চতুৰ্দশ শতিকা চৰ্যাপদ আৰু অসমৰ প্ৰাৰম্ভিক লিখিত সাহিত্যৰ পটভূমি
ষোড়শ শতিকা অসমীয়া বুৰঞ্জী ৰচনা আৰু পুথিচিত্ৰৰ বিকাশ
১৮৪৬ অৰুণোদই প্ৰকাশ
১৯৭৩ মিজোৰামত চাপচাৰ কুটৰ পুনঃপালন
২১ জুন ২০১৫ প্ৰথম আন্তৰ্জাতিক যোগ দিৱস উত্তৰ লিখাৰ কৌশলসংস্কৃতিৰ উত্তৰত সংজ্ঞা, মূল বৈশিষ্ট্য, নিৰ্দিষ্ট উদাহৰণ আৰু অৱদান লিখিব। শৈলীৰ তুলনাত অঞ্চল-ৰূপ-পৃষ্ঠপোষকতা পৃথক কৰিব। ৰচয়িতা-গ্ৰন্থ, নৃত্য-ৰাজ্য, স্থাপত্য-স্থান, উৎসৱ-সময় আৰু আচাৰ-তাৎপৰ্য একেলগে মনত ৰাখিব। প্ৰাচীন সময়সীমা আৰু কিছুমান উৎস-ব্যাখ্যা পাঠত আনুমানিক বা মত হিচাপে দিয়া হৈছে; নিশ্চিত স্থাপিত তাৰিখৰ সৈতে মিহলি নকৰিব।